۱۳۹۶/۰۹/۲۲

کاهش 21‌ سانتی‌متری تراز آب دریاچه اورمیه

اومود اورمولو
بر اساس سخنان مدیر کل دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیاء دریاچه اورمیه در آزربایجان غربی، تراز آب دریاچه اورمیه 21 سانتی‌متر نسبت به مدت مشابه سال پیش کاهش یافته است.
فرهاد سرخوش در گفتگو با ایسنا تراز آب دریاچه اورمیه را در 21 آبان سال جاری 1270.29 متر بیان نموده که تزار دریاچه در سال گذشته در همین مدت 1270.50 متر ثبت گردیده است. در دیگر سو وسعت دریاچه اورمیه نیز در تاریخ 21 آبان سال جاری 1747.11 کیلومترمربع گزارش شده که این میزان در مدت مشابه سال گذشته 2001.61 کیلومترمربع گزارش شده بود. حجم آب دریاچه اورمیه نیز در 21 آبان سال جاری 1.08 میلیون مترمکعب ثبت شده که در مدت مشابه سال گذشته 1 میلیارد و 47 میلیون مترمکعب گزارش شده بوده. بنا به سخنان مدیر دفتر استانی ستاد به اصطلاح احیای دریاچه اورمیه میزان بارندگی نیز بنا به مدت مشابه سال گذشته با کاهش 28% مواجه شده است. 
توسعه کشت چغندرقند خلاف مصوبات طرح احیاء دریاچه اورمیه
مدیر کل دفتر مدیرت منابع آب حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه اورمیه طی مصاحبه‌ای که با سایت وزارت نیرو انجام داده در آن به شکست برنامه‌های سازمان در "حوضه بهینه‌سازی مصرف آب" و همچنین "تغییر الگوی کشت منطقه" اذعان نموده، بنا سخنان سید مرتضی موسوی هیچ یک از دو مورد یاد شده محقق نشده است. وی در بخشی از سخنانش از توسعه زمین‌های زیرکشت و تبدیل اراضی زراعی به باغی در حوضه دریاچه اورمیه علارغم مصوبات متعدد دستگاه‌های دولتی پرده برداشته است. وی از آسیب توسعه کشت و احداث کارخانه چغندرقند در حوزه آبریز دریاچه اورمیه بر مصوبات دولت و همچنین عدم فراهم شدن زیرساختهای کاهش مصرف آب در این حوزه انتقاد کرده است. 
مدیر کل دفتر مدیریت منابع آب حوضه‌های آبریز دریای خزر و دریاچه اورمیه با بیان اینکه تولید محصولات کشاورزی با معیشت مردم و مباحث اجتماعی گره خورده است، افزود: تا زمانی که درآمد و ارتزاق مردم و معیشت مردم از این طریق است و این محل درآمد اصلاح نشود عملاً در طرح احیای دریاچه اورمیه موفقیت چندانی حاصل نخواهد شد؛ زیرا مباحث زیست محیطی حوضه آبریز دریاچه اورمیه با مباحث اقتصادی و اجتماعی گره خورده و تا زمانیکه آن دو رکن اصلاح نشود، عملاً آب مازادی وجود نخواهد داشت تا به دریاچه اورمیه اختصاص یابد. در مصرف آب در حوضه آبریز دریاچه اورمیه بیش از توان و ظرفیت این حوضه، آب مصرف می‌کنیم و برای اصلاح این روند نیاز به بازسازی مسائل اجتماعی، اقتصادی و معیشتی مردم داریم تا از این راه بتوانیم دریاچه اورمیه را احیا کنیم. موسوی با یادآوری اینکه ظرفیت منابع آبی حوضه دریاچه اورمیه بسیار محدود بوده و باید مطابق با ظرفیت موجود، حق آبه دریاچه اورمیه و میزان مصارف بخش شرب، صنعت و کشاورزی و خدمات تعیین شود تا به تعادل نسبی برسیم. 
وی در بخش دیگری از گفتگو حمایت دولت در اجرای پروژه‌های خاک و کشاورزی و آب و مدیریت منابع آبی، بهینه سازی و کاهش مصرف، اهتمام بیشتر در انسداد چاه‌های غیر مجاز، جلوگیری از اضافه برداشت چاه‌های مجاز، جلوگیری از برداشت‌های غیر مجاز از منابع آب سطحی، تغییر الگوی کشت حوضه آبریز دریاچه اورمیه، اجرای پروژه‌هایی که باعث کاهش مصرف در زمین شده و سبب صرفه جویی در آب بخش کشاوری می‌شوند را به عنوان پیشقدمهای جهت تحقق اهدفا سازمان معرفی نموده است.
عیسی کلانتری: آب در ایران از مرحلبه بحران گذشته
عیسی کلانتری در همایش روز جهانی خاک با اشاره به مصرف نادرست از منابع آب در ایران از مرحله بحرانی آب و فرسایش خاک خبر داده است. رئیس سازمان حفاظت از محیط زیست نیز با تائید ورشکستی ایران در بحث آب سخن از موقعیت مشابه ایران در بحث خاک نموده است. وی با نکوهش سیاست‌های تشویق ازدیاد جمعیت در ایران اظهار داشته "هی نگوییم ما کشور بزرگی هستیم و می‌توانیم جمعیت بیشتری داشته باشیم، منابع غذایی ما محدود است. باقیمانده نیازمان را باید وارد کنیم و در صورتی که قصد افزایش جمعیت داریم این افزایش جمعیت باید منوط به واردات باشد.

۱۳۹۶/۰۹/۲۰

سیاست ترویج کاشت چغندر قند به بهای خشک کردن دریاچه اورمیه

اومود اورمولو
چند وقت پیش بود که اسمعیل کریم‌زاده به عنوان رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی در گفتگوئی با خبرگزاری‌ دولتی تسنیم از جایگاه نخست آزربایجان غربی در تولید محصول به اصطلاح استراتژیک چغندر قند در سال جاری خبر داد. سالانه بیش از 800 هزار هکتار زمین کشاورزی در آزربایجان غربی زیر کشت انواع محصولات زراعی می رود.
بنا به سخنان کریم‌زاده هر ساله 5 میلیون و 500 هزار تن چغندر قند در ایران تولید می گردد که 1 مییلون و 900 هزار تن تنها در آزربایجان غربی تولید می‌شود که این میزان 35% کل چغندر قند تولید شده در ایران را تشکیل میدهد. کریم‌زاده در بخش دیگری از سخنانش نیز به تولید 1 میلیون و 200 هزار تن سیب که برابر با 37% کل سیب تولیدی از مجموع 3 میلیون و 300 هزار تنی سیب ایران در آزربایجان غربی خبر داد. بنا به اظهارنظرهای رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی 80 تا 85% کل آب موجود در استان آزربایجان غربی در بخش کشاورزی استان به مصرف می رسد. 
محصول استراتژیک به چه بهائی؟ 
نخست باید از رئیس سازمان جهاد کشاورزی آزربایجان غربی اساس تعریف یک محصول کشاورزی به عنوان "محصول استراتژیک" را پرسید یا به عبارت صحیح‌تر بر اساس کدام معیار معقولی کشت چغندرقند به عنوان یک محصول فوق‌العاده آب‌بر در منطقه‌ای که با بحران شدید آب در حد آلارم مواجه می‌باشد به عنوان محصول استراتژیک تلقی ‌میگردد؟ بر اساس گزارش بارش استان آزربایجان غربی در سال آبی 96-95 امسال نیز روند کاهش بارندگی نسبت به سالهای گذشته ادامه داشته است به طوریکه در سال آبی 96-55 نسبت به سال قبل دریاچه اورمیه با کاهش 38% و نسبت به میانگین بلند مدت با کاهش 22% بارندگی مواجه بوده است. بی‌تردید در کنار آمار و ارقام رسمی، اهالی غرب آزربایجان و الخصوص اورمیه خود بهتر شاهد کاهش میزان بارندگی بوده‌اند به طوریکه علارغم اتمام ماه آخر پائیز شاهد بارش باران سوای بارش ناچیز در اورمیه نبوده‌ایم در حالیکه میزان تبخیر آب به قوت خود باقی بوده است.
سیاست ترویج کاشت چغندرقند در آزربایجان غربی
با توجه به ذهنیت مسئولین بالادست در ثبت رکود چغندرقند به بهاء خشکانیدن دریاچه اورمیه بی‌دلیل نیست که طی چند سال گذشته شاهد افزایش روز افزون کاشت چغندر قند، این محصول آب‌بر در آزربایجان غربی میباشیم به طوریکه علارغم وجود منع کوپن قرارداد از سوی کارخانه قند اورمیه در سال جاری امسال نیز متاسفانه کشاورزان منطقه به هر نحو و شیوه‌ای هزاران هکتار از زمینهای زراعی منطقه را بدون قرارداد مستقیم با کارخانه قند اورمیه به کاشت چغندرقند اختصاص دادند چونکه با تشویق دولت و مسولین جهاد کشاورزی کارخانه قند اورمیه امسال نیز به مانند چند سال گذشته اقدام به خرید نقدی چغندر قند از کشاورزان نمود و سیاست یاد شده بی‌تردید در سال پیش‌رو نیز سبب افزایش کاشت سطح زیر کشت چغندر قند در منطقه خواهد شد در حالیکه تمامی زمین‌های منطقه با آبیاری سنتی که راندمانی تنها زیر 30% دارد آبیاری گردیده وخواهد شد و این یعنی اتلاف بیشتر آب. فراموش نکنیم که علارغم تسریع روند خشک شدن دریاچه اورمیه سطح زیر کشت زمین‌های کشاورزی درطی 20 سال گذشته به 180 هزار هکتار یعنی دوبرابر افزایش یافته است در حالیکه در همین مدت شاهد کاهش آب و الخصوص مصرف منابع آب زیرزمینی بوده‌ایم. 
بی‌برنامگی مسئولین و عدم مدیریت 
در کنار رکورد کاشت چغندرقند در آزربایجان غربی همانطور که در سطور بالا نیز ذکر شد این خطه شهیدپرور رکورد تولید سیب ایران را نیز به خود اختصاص داده است. متاسفانه عدم وجود کارخانه‌های مدرن و متعدد آب‌میوه‌گیری، سردخانه‌های مجهز، صنایع بسته‌بندی و ...در سطح اورمیه و آزربایجان غربی سبب می شود که بخش عمدی از سیب تولیدی به ضایعات تبدیل گردیده و به عنوان خوراک دام‌ها در منطقه بکار رود که کارشناسان کشاورزی سهمی حدود یک‌پنجمی را به عنوان اتلاف سیب ذکر می‌کنند. در حالیکه می‌بایست و می‌توانست دولت بجای اختصاص وام‌های کشاورزی میلیاردی در بخش زیرساخت‌های سوریه، دولت با اختصاص همین مقدار سرمایه‌گذاریهای زیرساختی در اورمیه و منطقه آزربایجان غربی به کاهش بیکاری، ترویج صنعت، افزایش صادارت، جلوگیری از به هدر رفت این حجم از محصول کشاورزی و ... یاری رساند.
متاسفانه مسئولین سازمان جهاد کشاورزی استان در اورمیه نیز علارغم بودجه‌های میلیاردی و هزاران کارمند هیچ کار مثبتی اعمم از تجزیه و تحلیل زمین‌های زیرکشت برای بازدهی بیشتر و کاهش منابع آب، متناسب نمودن محصولات کاشت با شرایط اکولوژیک منطقه، ترویج آبیاری قطره‌ای و مدرن، برنامه‌ریزی برای تغییر الگوی آبیاری و ... به استثنای توزیع یکی و دوبار کود در سال به هیچ کار مثبتی مباردت نمی‌ورزند و هر شخصی که گذرش یک بار به سازمان جهاد کشاورزی استان در اورمیه بیافتد به راحتی مشاهده خواهند نمود که بیش از 90% کارمندان در زمان اداری با استفاده از اینترنت رایگان اداره در تلگرام و یا مشغول وب(ول)‌گردی‌ در شبکه‌های اجتماعی‌اند. البته نباید فراموش کرد که مسولین بالادست کشوری نیز سوای اختصاص بودجه به این سازمان حجیم و به درد نخور وظیفه‌ای را به آن محول نمی‌کنند تا بازدهی را شاهد باشیم. 
خلاصه اینکه با مسائل یاد شده شاهد تسریع روند خشکاندن دریاچه اورمیه و افزایش نقش انسانی در این روند مواجهیم.

۱۳۹۵/۰۲/۲۳

سیاست سدسازی در ایران سبب خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه ها شد

اومود اورمولو
بر اساس سخنان عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان در همایش علل و راه‌کارهای مقابله با بحران کمی و کیفی آب ساخت 1330 سد در ایران مسبب اصلی خشک شدن تالاب‌ها و دریاچه‌ها، به زیر آب رفتن روستاها و آثار تاریخی، پاین‌ رفتن آب‌های زیرزمینی، فرونشست زمین، حرکت ریزگردها، کاهش چشمگیر رفاه جامعه و .... بوده است.
بنا به سخنان احمد خاتون‌آباد بیشترین سدهای ساخته شده در دو استان‌ آزربایحان شرقی و خراسان رضوی واقع شده‌اند که هر دو استان نیز هم‌اکنون با مشکل آب دست به گریبان‌اند.
حمید چپ‌چیان 2 سال پیش نیز به عنوان وزیر نیرو افراط در سیاست سدسازی را عمده دلیل خشک شدن دریاچه‌ها و تالاب‌هائی نظیر اورمیه، بختگان، گاوخونی و ... نامیده بود. بر اساس آمار رسمی بر روی حوزه آبی دریاچه اورمیه بیش از 73 سد بزرگ و کوچک ساخته شده که فهرست تمامی سدها قبلا در وبلاگ اخبار اورمیه منتشر گردیده است.
در دیگر سو معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا عدم کاهش 40% مصارف آب کشاورزی آزربایجان غربی مترادف با عدم احیاء دریاچه اورمیه نامیده است. رحیم میدانی با اشاره به منابع محدود آب جغرافیای ایران که بیش از 92% آب نیز در بخش کشاورزی مصرف می‌شود از کشت بیش از 90% محصولات غذائی به صورت کشت آبی خبر داده در حالیکه در اغلب کشورهای دنیا 60% تولیدات از کشت دیم و تنها 40% از کشت آب تامین می‌شوند اشاره داشته است. سخنان معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا در حالی بیان گردیده که طی 3 دهه گذشته میزان زمین‌های زیر کشت در ایران بیش از 3 برابر گردیده و به طبع آن مقدار مصرف آب نیز به مراتب افزایش چشمگیری داشته است.  
بنا به باور بسیاری از تحلیلگران بی‌ط‌رف، کشت بسیاری از محصولات در بسیاری از مناطق جغرافیای ایران از بعد اقتصادی مقرون به صرفه نیست و میزان آب و هزینه‌ای که جهت به بار آوری اغلب محصولات بکار برده می‌شود بسیار بیشتر از ارزش محصولاتی می‌باشند که دارای هیچ ارزش استراتژیکی نمی‌باشند.   
سوای بارش‌های ماه‌های اخیر در حوزه آبی دریاچه اورمیه که دولت نقشی در آنها نداشته اینکه کدام برنامه مدون و اجرا شده دولت سبب افزایش چندسانتی‌متری سطح آب دریاچه اورمیه گردیده هنوز مشخص نیست، دریاچه اورمیه در ماه‌های مشابه سال‌های گذشته که در وضعیت به مراتب وخیم‌تری نیز بوده در ماه‌های مشابه به سبب بارشها با افزایش گذرای چند سانتی‌متری سطح آب مواجه بوده ولی با ورود به ماه‌های گرم که دما و به طبع آن تبخیر آب زیاد می‌گردد با کاهش قابل مشهودی مواجه گردیده است. در ماه‌های پیش رو نیز شاهد چنین روندی خواهیم بود، علاوه بر آن آمارهای رسمی حکایت از آن دارند که دریاچه اورمیه بیش از 25 میلیارد مترمکعب دارای کمبود آب مواجه هست. 

۱۳۹۴/۱۱/۲۷

عدم تاثیر بارش‌ها در افزایش سطح آب دریاچه اورمیه

اومود اورمولو
مشاور وزیر نیرو در امور محیط زیست در گفتگوئی که با روابط عمومی وزارت نیرو(پاون) داشته یکی از علل خشک شدن دریاچه اورمیه را خشکسالی‌های اخیر و توسعه باغات و مزارع آبیاری شونده بیان نموده است.
بر اساس گفته‌های بهرام طاهری تنها طی 30 سال اخیر 300.000 هکتار بر اراضی باغات و مزارع تحت کشت افزوده شده و این یعنی 1.5 برابر بر زمین‌های آبیاری شونده حوضه دریاچه اورمیه افزوده شده است. متاسفانه ایشان به مسئله مقرون به صرفه بودن یا نبودن محصولات کاشته شده کشاورزی در منطقه هیچ اشاره‌ای ننموده است در حالیکه بسیاری از آمارها و ارقام دولتی حاکی از آن هست که اغلب محصولات کشت شده در حوض دریاچه اورمیه در قیاس با محصولات وارداتی مقرون به صرفه نمی باشند.     
طاهری بدون ارائه آمار و ارقام مستندی سخن از ممنوعیت برخی کشت‌ها که نیازمند آب زیادی می‌باشند خبر داده در حالیکه ما به عنوان ساکنین حوضه دریاچه اورمیه شاهد چنین روندی نبوده‌ایم. بر اساس آمار دولتی 29% جمعیت حوضه آبریز دریاچه اورمیه به کشاورزی مشغول می باشند.  
مشاور وزیر نیرو در امور محیط زیست با اشاره به بالانس متوسط بلند‌مدت ورودی و خروجی آب دریاچه اورمیه در بازه زمانی بزرگتر از بالانس منفی دریاچه اورمیه خبر داده است.   
کاهش 8 سانتی‌متری سطح تراز آب دریاچه اورمیه
گزارش منتشر شده توسط اداره پارک ملی دریاچه اورمیه سطح تراز آب پارک ملی دریاچه اورمیه نسبت به سال قبل در همین تاریخ با کاهش 8 سانتی‌متری مواجه می باشد. سطح تراز آب دریاچه اورمیه در روز 23 بهمن 1394 برابر با 1270.54 بیان شده است.
آمارهای دولت ایران حاکی از ان هست که شاهد بارش باران در ماه جاری در پارک ملی دریاچه اورمیه به میزان 24.1 میلی‌متر بوده‌ایم که در سال گذشته در همین تاریخ نیز 32.9 میلی‌متر باران به ثبت رسیده است. آمار دولتی ارائه شده دقیقا اشاره‌گر کاهش میزان بارندگی در منطقه نسبت به سال گذشته می باشیم. 
بسیاری از کارشناسان بی‌ط‌رف محیط زیست مهمترین عامل خشکاندن دریاچه اورمیه را سیاست سدسازی در حوضه آبریز دریاچه اورمیه بدون مد نظر قرار دادن حق آبه دریاچه اورمیه معرفی می‌کنند، بر اساس آمارهای رسمی تاکنون 73 سد بزرگ و کوچک بر روی حوضه آبریز دریاچه اورمیه ساخته شده است.

۱۳۹۴/۱۱/۲۱

در حال حاضر آرتمیای زنده در دریاچه اورمیه وجود ندارد

اومود اورمولو
بر اساس سخنان یوسف‌علی اسدپور به علت اشباعیت آب دریاچه اورمیه اکنون در دریاچه اورمیه آرتمیای زنده‌ای وجود ندارد. رئیس مرکز تحقیقات آرتمیای ایران وضعیت چرخه زیستی آرتمیا را بحرانی تلقی نموده است. در صورت انقراض کامل آرتمیای دریاچه اورمیه شاهد رخت بربستن گونه‌ی جانوری از کره زمین خواهیم بود، چونکه آرتمیای موجود در دریاچه اورمیه در هیچ کجای دنیا یافت نمی شود و مختص اورمیه می باشد.  
گری لوئیس: دریاچه اورمیه به روزهای پرشکوه خود باز نمی‌گردد
نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل و هماهنگ کننده سازمان ملل متحد در ایران طی یادداشتی به وضعیت دریاچه اورمیه پرداخت، گری لوئیس در مورد دریاچه اورمیه نوشت:
من عواقب ناشی از مصرف بیش از اندازه آب را از نزدیک در دریاچه اورمیه دیدم. توسعه کنترل نشده و مصرف بیش از اندازه باعث شده تا آب دریاچه اورمیه به مقدار بسیار زیادی خشک شود. مانند دریاچه ی آرال در آسیای مرکزی.
از صحنه‌هایی که دیدم متاثر شدم. من در محیطی خشک، سرشار از نمک و سفید ایستاده بودم که روزگاری دریاچه‌ای با ابهت و زیبا بود. دیدن این صحنه من را شوکه کرد. من می‌توانستم نمک را در دهانم حس کنم. با خودم فکر می‌کردم زندگی برای مردم این منطقه با این همه نمکی که در هوا هست چگونه می‌تواند باشد؟ چه اتفاقی برای محصولات کشاورزی این منطقه می افتد؟ و چه اتفاقی برای میوه‌هایی که مزه شوری می‌دهند و در کنار جاده افتاده‌اند، می‌افتد؟ اینها همه گوشه چشمی از مشکلاتی است که انسان‌ها آنها را پدید آورده‌اند. 
سازمان ملل متحد همراه با دولت ایران، مقامات محلی و استانی به کشاروزان آموزش می‌دهد که چگونه از آب کمتری استفاده کنند. آبی که ذخیره شده می‌تواند دریاچه اورمیه را مجددا پر کند. "این دریاچه به روزهای پرشکوه خود باز نمی‌گردد اما تا حدودی ترمیم خواهد شد". دولت ژاپن با کمک‌های سخاوتمندانه خود به احیای دریاچه اورمیه کمک می‌کند و نشان می‌دهد مشکلات زیست محیطی به مرزها محدود نمی‌شود و نیازمند توجهی جهانی است.
بی‌تردید مقصود گری لوئیس از مصرف بیش از اندازه آب را می توان توسعه بخش کشاورزی در عین حالی که مقودن به صرف نیست شرح نمود، طی 36 سال گذشته زمین‌های زیرکشت در حوزه دریاچه اورمیه به 2 برابر افزایش یافته و بی‌تردید سبب اتلاف بیشتر آب گردیده است. در حالیکه نه محصولات استراتژیکی کشت شده و نه حجم آبی که برای تولید بکار رفته قابل قیاس با ارزش محصولات تولید می باشد، برای مثال بسیاری از محصولات تولیدی در منطقه را می توان از طریق کشورهای همجوار و با هزینه به مراتب کمتری تهیه نمود.  
کاهش 10 سانتی‌متری تراز سطح آب دریاچه اورمیه   
بر اساس آمار رسمی دولت ایران تراز سطح آب دریاچه اورمیه در 12 بهمن ماه سال جاری به ‌یک‌هزارو دویست و هفتاد متر و 48 سانتی‌متر از سطح دریا رسیده که در مقایسه با همین تاریخ در سال گذشته شاهد کاهش 10 سانتی‌متری سطح تراز آب دریاچه اورمیه می باشیم. در حالیکه بارندگی‌های روزهای اخیر نیز در قیاس با میزان بارش مشابه در سالهای گذشته نه روند نزولی داشته است.
کاهش 330 کیلومتر مربعی مساحت دریاچه اورمیه
بر اساس سخنان نماینده ستاد احیاء دریاچه اورمیه با خبرگزاری دولتی مهر بیش از 330 کیلومتر از مساحت دریاچه اورمیه کاهش یافته است. بر اساس نظرات خلیل ساعی احیاء دریاچه اورمیه کار 1 یا 2 سال نیست و ستاد احیاء دریاچه اورمیه احیاء دریاچه را تا پایان سال 1402 پیش‌بینی نموده است.  
یادآور شویم بسیاری از کارشناسان بی‌طرف ممترین علت خشکانیدن دریاچه اورمیه را سیاست سدسازی بدون در نظر گرفتن حق آبه دریاچه اورمیه معرفی می نمایند، اکنون بیش از 73 سد بزرگ و کوچک در حوزه آبی دریاچه اورمیه ساخته شده است.